12 نکته حیاتی درباره تفاوت فکر انسان و هوش مصنوعی که باید بدانید
به گزارش مجله عکسها، در حال حاضر که پیشرفت های خیره کننده هوش مصنوعی، تیتر اول رسانه ها را به خود اختصاص داده است، بسیاری از ما با نوعی بحران هویتی روبرو شده ایم. تماشای سیستم هایی که در سخت ترین بازی های فکری پیروز می شوند، مقالات علمی می نویسند و حتی در حل مسائل پیچیده ریاضی مدال می گیرند، این سوال را ایجاد نموده که آیا فکر انسان در حال تبدیل شدن به یک نسخه قدیمی و از رده خارج است؟
با این حال، نگاهی عمیق تر به ماهیت هوش نشان می دهد که ما در حال مقایسه دو موجودیت کاملاً متفاوت هستیم. این مقاله با آنالیز تفاوت های بنیادی در محدودیت ها، ساختار یادگیری و تکامل بیولوژیکی، به شما شرح می دهد که چرا فکر انسان نه تنها ضعیف تر نشده، بلکه به دلیل همان محدودیت هایی که نقص به نظر می رسند، همچنان منحصر به فرد و بی رقیب به جای مانده است.
01
مغالطه قد؛ چرا هوش یک مقیاس خطی نیست؟
بسیاری از مردم به اشتباه تصور می نمایند که هوش مانند قد (Height) است؛ یعنی یک متر معین وجود دارد که هوش مصنوعی در حال نزدیک شدن به عدد نهایی انسان و عبور از آن است. این دیدگاه خطی باعث نگرانی می گردد. اما واقعیت این است که هوش در طبیعت به شکل های بی شماری وجود دارد. همان طور که قد بلند بودن تنها یک شاخص فیزیک بدن است، هوشمندی هم مسیرهای متفاوتی دارد. هوش یک پرنده در ناوبری، همکاری مورچه ها یا استراتژی شکار یک عنکبوت، هر کدام نوعی از هوشمندی هستند که برای محیط های خاص تکامل یافته اند. هوش مصنوعی نیز در واقع یک مسیر موازی و متفاوت را طی می نماید، نه لزوماً مسیری که مستقیماً همه مشکل انسان باشد.
02
قدرت محدودیت؛ راز نبوغ در مغز کوچک ما
فکر انسان محصول محدودیت های شدید بیولوژیکی است. ما تنها چند دهه عمر می کنیم و باید تمام دانش لازم برای بقا را در همین زمان کوتاه بیاموزیم. تمام این پردازش ها در یک کیلوگرم توده عصبی (Neurons) محبوس در جمجمه انجام می گردد. جالب اینجاست که همین محدودیت ها باعث شده اند انسان در یادگیری از تجربه های بسیار کم، شگفت انگیز عمل کند. در حالی که یک مدل هوش مصنوعی برای یادگیری بازی شطرنج به میلیون ها بازی احتیاج دارد، یک کودک انسان می تواند با چند بار مشاهده، الگوهای پیچیده را درک کند. محدودیت های ما، ما را مجبور به بهینه سازی و خلاقیت نموده اند؛ مهارتی که هوش مصنوعی با دسترسی به منابع بی سرانجام داده و انرژی، احتیاجی به توسعه آن نداشته است.
03
پارادوکس داده؛ آموزش چند هزار ساله در برابر یک عمر
وقتی می گوییم چت جی پی تی (ChatGPT) می تواند متن های درخشانی بنویسد، نباید فراموش کنیم که این سیستم بر اساس کل تاریخ مکتوب بشر و میلیاردها پاراگراف آموزش دیده است. این مدل ها به معنای واقعی کلمه از هزاران سال زبان بشری تغذیه می نمایند. در مقابل، یک کودک پنج ساله با قرار گرفتن در معرض حجم ناچیزی از داده ها نسبت به ماشین، جملاتی خلق می نماید که سرشار از تخیل و درک عمیق از واقعیت است. هیچ سیستم هوش مصنوعی تا به امروز نتوانسته با حجم داده های محدودی که یک انسان دریافت می نماید، به سطح خلاقیت زبانی او برسد. این نشان می دهد که مغز ما از الگوریتم های یادگیری بسیار کارآمدتری استفاده می نماید که هنوز برای علم ناشناخته است.
04
تراژدی توکن ها؛ چرا هوش مصنوعی در هجی کردن ضعیف است؟
یکی از حقایق جالب و فنی درباره مدل های زبانی بزرگ این است که آن ها کلمات را مانند ما نمی بینند. آن ها کلمات را به بخش هایی به نام توکن (Tokens) خرد می نمایند. این محدودیت باعث می گردد که در محاسبات ساده یا شمارش حروف دچار اشتباهات مضحکی شوند. برای مثال، اگر از یک هوش مصنوعی پیشرفته بخواهید تعداد تکرار حرف a را در یک رشته طولانی بشمارد، ممکن است عددی اشتباه بگوید چون او بر اساس فراوانی آماری در داده های آموزشی اش حدس می زند، نه بر اساس مشاهده مستقیم. این نشان می دهد که هوش مصنوعی در واقع معنای واقعی کلمات را نمی فهمد، بلکه تنها یک پیش بینی نماینده آماری بسیار قدرتمند است که در پس زمینه لایه های ریاضی پیچیده پنهان شده است.
05
تفاوت در درک کمیت و کیفیت (PPM)
سیستم های هوش مصنوعی گاهی در تشخیص مفاهیم عددی دچار تداخل می شوند. در یک آزمایش جالب، وقتی از هوش مصنوعی خواسته شد غلظت مشابه 785 پی پی ام (ppm) را بین دو گزینه 685 و 791 انتخاب کند، ماشین گاهی عدد 685 را انتخاب می کرد. دلیل چیست؟ از نظر ریاضی و مقداری، 791 به هدف نزدیک تر است. اما هوش مصنوعی گاهی اعداد را به عنوان رشته ای از کاراکترها (Strings) می بیند. چون 785 و 685 هر دو با 85 تمام می شوند، مدل تحت تأثیر شباهت بصری قرار می گیرد. این نوع اشتباهات در فکر انسان که درک شهودی از مقادیر (Quantities) دارد، به ندرت رخ می دهد و نشان دهنده عمق تفاوت در نحوه پردازش اطلاعات است.
06
صداهای دهانی؛ تکنولوژی فشرده سازی اطلاعات در انسان
ما برای به اشتراک گذاشتن افکارمان با دیگران محدود به لرزاندن تارهای صوتی یا حرکت دادن انگشتان هستیم. این پهنای باند بسیار کم (Low Bandwidth) در ارتباطات انسانی، منجر به خلق یکی از بزرگ ترین ابزارهای دنیا شده است: زبان. ما یاد گرفته ایم که مفاهیم بزرگ را در قالب کلمات کوچک فشرده کنیم. هوش مصنوعی احتیاجی به این کار ندارد؛ آن ها می توانند داده های حجیم را به سرعت برق بین هم جابجا نمایند. اما همین احتیاج انسان به تعامل و درک آنچه در سر دیگری می گذرد، باعث شده ما در مهارت های اجتماعی، همدلی و همکاری های تیمی، فرسنگ ها جلوتر از هر الگوریتم هوشمند دیگری باشیم.
07
چالش تعویض پوشک؛ چرا هوش مصنوعی بدن ندارد؟
شاید هوش مصنوعی بتواند یک سمفونی بنویسد یا سخت ترین قضایای ریاضی را اثبات کند، اما هنوز در انجام ساده ترین کارهای فیزیکی ناتوان است. شما می توانید از هوش مصنوعی بخواهید راهنمای تعویض پوشک نوزاد را بنویسد، اما او توانایی نگهداری ظریف یک نوزاد بی قرار را ندارد. فکر ما در دنیایی فیزیکی تکامل یافته است که پر از چالش های لمسی و حرکتی است. این هوش بدنمند (Embodied Intelligence) بخشی جدایی ناپذیر از کیستی ماست. تا زمانی که هوش مصنوعی در یک کالبد فیزیکی با محدودیت های دنیای واقعی زندگی نکند، هرگز نمی تواند معنای واقعی تجربه های انسانی مانند آشپزی، مراقبت یا حتی ورزش را درک کند.
08
توجه انتخابی؛ مزیتی که از مغز کوچک می آید
از آنجا که ما نمی توانیم مثل یک سرور ابری، هر زمان که خواستیم قدرت پردازشی خود را افزایش دهیم، مغز ما یاد گرفته است که به شدت در مصرف منابع صرفه جویی کند. این منجر به مهارتی به نام توجه انتخابی (Selective Attention) شده است. ما در تشخیص الگوهای مهم در میان نویزهای محیطی بی نظیر هستیم. هوش مصنوعی تمایل دارد همه چیز را پردازش کند و به همین خاطر اغلب در تله جزئیات بی اهمیت می افتد (Overfitting). توانایی ما در نادیده گرفتن 99 درصد اطلاعات محیط برای تمرکز روی آن یک درصد حیاتی، مزیتی تکاملی است که از محدودیت های سخت افزاری مغز ما نشأت می گیرد.
09
نظریه فکر؛ خواندن افکار بدون کلمات
یکی از پیچیده ترین عملنمودهای مغز انسان، نظریه فکر (Theory of Mind) نام دارد؛ یعنی توانایی درک این که دیگران هم دارای افکار، باورها و مقاصد متفاوتی از ما هستند. ما از این ویژگی برای پیش بینی رفتار هم نوعان خود و همکاری های بزرگ استفاده می کنیم. هوش مصنوعی ممکن است رفتار ما را شبیه سازی کند، اما او فاقد آن هسته درونی است که آرزو یا هدف شخصی داشته باشد. این تفاوت باعث می گردد که تعاملات انسانی دارای عمقی باشند که ماشین ها تنها در سطح پوسته قادر به کپی برداری از آن هستند. در واقع، ما به جای رقابت، باید در پی ایجاد سیستم هایی باشیم که این خلأهای ادراکی را در هم پر نمایند.
10
ریشه های تاریخی ترس از ابزار
نگرانی امروز ما درباره هوش مصنوعی، تکرار تاریخ است. زمانی که ماشین حساب های جیبی وارد بازار شدند، بسیاری نگران بودند که توانایی فکری بشر در ریاضیات نابود گردد. زمانی که صنعت چاپ اختراع شد، عده ای فکر می کردند حافظه انسان ضعیف خواهد شد. اما هر بار، انسان از این ابزارها برای آزاد کردن فضای فکری خود و پرداختن به مسائل عمیق تر استفاده کرد. هوش مصنوعی نیز در نهایت یک ابزار است؛ ابزاری که می تواند کارهای تکراری و مبتنی بر داده را انجام دهد تا ما بتوانیم روی آنچه واقعاً ما را انسان می نماید، یعنی خلاقیت، همدلی و معین اهداف اخلاقی، تمرکز کنیم.
11
هوش مصنوعی فوق بشری؛ واقعیتی یا سراب؟
ادعای مدیران بزرگ دنیای تکنولوژی درباره ظهور هوش مصنوعی فوق بشری (Superhuman AI) در آینده نزدیک، باید با احتیاط نگریسته گردد. این ادعاها معمولاً بر پایه همان مقیاس خطی هوش هستند. در حالی که ماشین ها در وظایف خاص (Narrow AI) قطعاً از ما پیشی گرفته اند و خواهند گرفت، اما دستیابی به هوش عمومی (AGI) که بتواند مانند یک انسان منعطف باشد، هنوز با موانع ساختاری روبروست. تفاوت در سخت افزار (سیلیکون در برابر پروتئین) و تفاوت در هدف (بهینه سازی در برابر بقا) باعث می گردد که خروجی این دو سیستم همیشه با هم متفاوت باشد. هوش مصنوعی نه بهتر از انسان، بلکه در بعضی زمینه ها سریع تر و در بعضی دیگر کورتر است.
12
از رقیب تا همراه؛ آینده مشترک ما
برترین راه برای نگریستن به هوش مصنوعی، نه به عنوان یک رقیب در مسابقه قد، بلکه به عنوان یک همراه یا خواهر و برادر فرق دارد. ما باید یاد بگیریم که با این تفاوت ها زندگی کنیم. هوش مصنوعی می تواند کوهی از داده ها را در ثانیه تحلیل کند، در حالی که ما می توانیم معنای یک لبخند یا اهمیت یک تصمیم اخلاقی را درک کنیم. این دو قدرت در کنار هم می توانند مسائلی را حل نمایند که هیچ کدام به تنهایی قادر به انجامش نیستند. فکر انسان به دلیل محدودیت هایش، به دلیل فانی بودنش و به دلیل پیوندش با دنیای فیزیکی، همیشه جایگاهی ویژه و تسخیرناپذیر در دنیا خواهد داشت.
منبع
دکتر علیرضا مجیدی
پزشک، نویسنده و بنیان گذار وبلاگ خبرنگاران
دکتر علیرضا مجیدی، نویسنده و بنیان گذار وبلاگ خبرنگاران .
با بیش از 20 سال نویسندگی ترکیبی مستمر در زمینهٔ پزشکی، فناوری، سینما، کتاب و فرهنگ.
باشد که با هم متفاوت بیاندیشیم!
دربارهٔ علیرضا مجیدی در خبرنگاران